Οι επιδράσεις στην συνείδηση, των ουσιών που βρίσκονται στα μανιτάρια, περιγράφονται πλέον με την ελληνική λέξη ενθεογενή (entheogen). Για μια ακόμη φορά μια ελληνική λέξη χρησιμοποιείται παγκόσμια για να περιγράψει κατάλληλα το είδος και την ποιότητα κάποιου πράγματος. To κύριο χαρακτηριστικό τους δεν είναι η νάρκωση, για αυτό και δεν αποκαλούνται ναρκωτικά, ούτε οι παραισθήσεις, για να καλούνται παραισθησιογόνα ή ψευδαισθησιογόνα.
Βέβαια είχε χρησιμοποιηθεί και ο όρος ψυχεδελικό ή ψυχοδηλωτικό ή ψυχοτρόπο με την έννοια της επίδρασης στην ψυχή. Η επικρατούσα πλέον λέξη ενθεογενή αποτελείται από τρία συνθετικά εν (μέσα) Θεός και γέννηση Δηλαδή ενθεογενή είναι εκείνα τα προϊόντα της φύσης που έχουν μέσα τους τον θεό ή αλλιώς αυτά που γεννούν τον θεό μέσα σου, οδηγούν στον ενθουσιασμό (με την αρχαία σημασία). Αυτή η τελευταία λέξη δεν είναι τυχαία, αναφέρεται συχνά στην ορφική μυστηριακή θρησκεία.
Η χρήση ορισμένων μανιταριών για θρησκευτικούς λόγους είναι πολύ παλιά και πηγάζει από τους πρώτους πολιτισμούς. Η λίστα ξεκινάει από την Σιβηρία, φτάνει μέχρι την Ινδία και από εκεί εκτείνεται σε ολόκληρη σχεδόν την Αμερική. Τα μανιτάρια αποτέλεσαν μια από τις κύριες ενθεογενείς ουσίες που χρησιμοποίησε ο άνθρωπος και σχεδόν πάντα αποτελούσαν κύριο θρησκευτικό εργαλείο στις πρώτες κοινότητες.
Τα μανιτάρια που έχουν ενθεογενείς ιδιόπτητες είναι κυρίως δύο ειδών. Τα πρώτα είναι του γένους stropharia ή αλλιώς psilocybe και περιέχουν την ουσία ψιλοκυβίνη. Επίσης περιέχουν μια δεύτερη ουσία που είναι ψυχοτροπικη και πρόσφατα αποδείχτηκε ότι αυτή είναι που δημιουργεί τις οπτικές παραισθήσεις. Είναι η ψιλοκίνη (psilocin)όπως στο είδος psilocybe Cubensi.
Το περίφημο psilocybe Mexicana βρίσκεται μόνο στις περιοχές του Μεξικού και γενικότερα της Ν. Αμερικής και ήταν γνωστό στους Μάγια για τις ιδιότητές του. Η τοπική ονομασία για αυτό το είδος είναι η λέξη Teonanacatl που θα πει η σάρκα του Θεού, γεγονός που αναφέρεται σε κείμενα των Ισπανών κατακτητών.
Λίγο πριν την αυγή της πολυσυζητημένης δεκαετίας του '60 πολύς κόσμος έμαθε για αυτά εξαιτίας κάποιων μυκητολόγων, του Wasson και της γυναίκας του, που επαναανακάλυψαν τα ενθεογενή μανιτάρια το 1952 συμμετέχοντας σε μια τελετή κάποιας ινδιάνικης φυλής που τρώγαν τα Teonanacatl για θρησκευτικούς λόγους.
Έτσι το 1957 δημοσίευσαν ένα βιβλίο και έδωσαν και τις πρώτες πληροφορίες για αυτή την θρησκεία, που όπως φαίνεται έχει διασωθεί από τους αρχαίους Αζτέκους και Μάγια. Οι δύο λαοί τον ιερέα που χρησιμοποιούσαν στις τελετές τους, οι μεν πρώτοι τον αποκαλούσαν Curandero, που θα πει ο θεραπευτής ιερέας και οι δεύτεροι Cotacine που σημαίνει αυτός που ξέρει.
Ο Wasson και η γυναίκα του είχαν τροφοδοτήσει με υλικό αρκετούς καθηγητές της εποχής στην Αμερική πριν την δημοσίευση του βιβλίου τους.
Το έδαφος ήταν έτοιμο και το 1956 άρχισε μια επιστημονική μελέτη στο θέμα και τελικά το 1958 ο χημικός Albert Hofmann απομόνωσε την ψιλοκυβίνη, ως κύριο ψυχοενεργό συστατικό των μανιταριών.
Μάλιστα την νύχτα της Μεγάλης Παρασκευής το 1962 ο Walter Pahnke έκανε το διδακτορικό του στο μάθημα της Θρησκείας και Κοινωνίας υπό την επίβλεψη του Timothy Leary στο πανεπιστήμιο του Harvard, δίνοντας 30 mg. ψιλοκυβίνης σε 10 (εκ των 20 συνολικά) φοιτητές της Θεολογικής σχολής. Το πείραμα της Μεγάλης Παρασκευής όπως ονομάστηκε, έμεινε στην ιστορία ως το πρώτο πείραμα που απέδειξε την σχέση που έχουν τα ενθεογενή με αυτό που ονομάζουμε θρησκευτική εμπειρία, μιας και πολλοί από αυτούς ανέφεραν θρησκευτικά οράματα ή κάτι σχετικό.
Το γένος Amanita περιλαμβάνει μερικά εξαιρετικά δηλητηριώδη (πολλές φορές και θανατηφόρα) μανιτάρια. Το είδος, όμως, Amanita Muscaria είναι ενθεογενές. Στο παραμύθι του Τσαρλς Λούτγουϊτζ Ντότζσον (Λιούις Κάρολ) “Η Αλίκη στην χώρα των θαυμάτων” περιγράφεται ένα τέτοιο μανιτάρι. Χρησιμοποιήθηκε από τους σαμάνους της Σιβηρίας για θρησκευτικούς σκοπούς. Επίσης υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να είναι το Soma, το μαγικό ποτό που περιγράφεται στις πανάρχαιες ινδικές βέδες και αναφέρεται ως η ουσία που έπαιρναν πριν από ορισμένες μυστικιστικές τελετές. Στη χώρα μας ήταν γνωστά από τα παλιά χρόνια.
Η Muscaria περιέχει δύο ψυχοτρόπες ουσίες την μουσκιμόλη και το Ιβοτενικό οξύ (Muscimol και Ibotenic Acid) με την πρώτη να είναι η ισχυρότερη και ουσιαστικά η ψυχοτρόπος. Η δεύτερη είναι εμετική και με ζέσταμα μετατρέπεται στην πρώτη.
Με τα παραισθησιογόνα έγιναν αρκετές μελέτες που ξεκίνησαν από τους R. Gordon Wasson και Robert Graves. Αυτοί πίστευαν ότι στα Ελευσίνια Μυστήρια δινόταν ένα μείγμα ενθεογενών το οποίο μπορούσε να προκαλέσει ψυχεδελικές ικανότητες στους συμμετέχοντες. Το 1978 γράφτηκε μια μελέτη από τους R. Gordon Wasson, τον Albert Hofmann (ανακάλυψε το LSD) και τον Carl A. P. Ruck η οποία έγινε και διάσημη με τον τίτλο “The road to Eleusis: Unveiling the secret of the Mysteries (Ο δρόμος για την Ελευσίνα. Αποκαλύπτοντας το μυστικό των Μυστηρίων)”.
Σε αυτήν γίνεται αναφορά στον κυκεώνα μια ουσία που πίνανε οι συμμετέχοντες και στην πιθανή σχέση του με το Claviceps purpurea, ένα μανιτάρι το οποίο φυτρώνει σε στάχυα και περιέχει μια ψυχοτρόπο ουσία που έχει ως βάση της την ουσία έργκοτ απ’ όπου παράγεται το LSD, το οποίο μανιταρι βρίσκεται στον ελλαδικό χώρο και θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί.
Ο Robert Graves πρότεινε για κύριο στοιχείο του κυκεώνα ένα μανιτάρι της οικογένειας Panaeolus το οποίο περιέχει ψιλοκυβίνη και άλλα παρόμοια στοιχεία. Σε αυτό συμφωνούν και όλοι οι νεώτεροι ερευνητές, όπως ο T.McKenna που εκφράζει το εξής ερώτημα στην θεωρία των Hofmann-Wasson - Ruck.
Πώς δεν αναφέρθηκε άσχημη σωματική παρενέργεια τόσα χρόνια που γινόντουσαν τα μυστήρια την στιγμή που κάθε μανιτάρι με βάση το έργκοτ προκαλεί σωματική δυσφορία; Αν και τελικά η μορφή του μυστηρίου δεν έχει ακόμα αποκαλυφθεί εξ' ολοκλήρου, η πιθανότητα χρήσης κάποιας ενθεογενούς ουσίας ή κάποιου μείγματος φυτών παραμένει αρκετά υψηλή. Η χρησιμοποίηση ενθεογενών για την επίτευξη μιας τέτοιας εμπειρίας όπως αυτής των Ελευσινίων Μυστηρίων, σχολιάζεται στο κείμενο του Alan Watts “Ψυχοτρόπα και θρησκευτική εμπειρία”.
http://www.esoterica.gr/forums/topic.asp?TOPIC_ID=4478
http://www.multiforums.gr/sciences/viewthread.php?tid=1341&page=5